Göz tomografisi – tıp literatüründeki adıyla Optik Koherens Tomografi (OCT) – son 30 yılın en önemli oftalmolojik buluşudur. Bu teknoloji, kızılötesi ışığın retina dokusundan yansıma sürelerini interferometri prensibiyle ölçerek, gözün arka segmentinin (retina, makula, optik sinir başı, koroid) 10 mikrometrenin altında çözünürlüklü kesitsel haritasını saniyeler içinde çıkarır. Ne kontrast madde, ne radyasyon, ne anestezi gerektirir; hasta yalnızca cihazın çene desteğine yaslanır ve birkaç saniye sabit bir noktaya bakar. Bu rehberde OCT teknolojisinin nasıl çalıştığını, hangi hastalıkları tespit ettiğini, çekim sürecini, sonuçların nasıl yorumlandığını ve OCT Angiography gibi yeni nesil uygulamaları 2026 güncel kanıtları ışığında anlatıyoruz.

OCT (Göz Tomografisi) Nedir?

OCT, ultrason teknolojisinin optik analogudur. Ultrasonda ses dalgaları kullanılırken OCT’de düşük koherenslı yakın-kızılötesi ışık (yaklaşık 840 nm ya da 1050 nm dalga boyu) kullanılır. Cihaz bu ışığı bir “referans kola” ve bir “örnek kola” ayırır; örnek koldan retinaya gönderilen ışın, dokuların farklı katmanlarından farklı zamanlarda geri yansır. Bu yansımalar interferometri ile referans kolla karşılaştırılır ve her bir derinlik noktası için yansıma şiddeti hesaplanır. Sonuç, retinanın katmanlı, dikey kesitsel görüntüsüdür – tıpkı bir histolojik kesite bakar gibi.

OCT Nesilleri

Time Domain OCT (TD-OCT) – 1991-2006: 400 A-scan/sn, aksiyal çözünürlük 10 µm. Stratus OCT bu nesilin temsilcisidir; bugün artık kullanılmıyor.
Spectral Domain OCT (SD-OCT) – 2006 sonrası: 25.000–85.000 A-scan/sn, çözünürlük 5–7 µm. Cirrus, Spectralis, RTVue, Topcon Maestro2 başlıca cihazlardır.
Swept Source OCT (SS-OCT) – 2012 sonrası: 100.000–400.000 A-scan/sn, çözünürlük 3–5 µm. Daha derin penetrasyon (koroid, sklera), yüksek miyop ve diyabetik koroidopatide üstün.
OCT Angiography (OCTA) – 2014 sonrası: Kontrast madde olmadan retinal kapiller ağın 3 boyutlu haritası. AngioVue, AngioPlex, PLEX Elite cihazları.
Visible Light OCT, Adaptive Optics OCT, Polarization-Sensitive OCT – 2020+: Tek hücre düzeyinde araştırma cihazları.

Göz Tomografisi Neden Çekilir? Endikasyonları

OCT, modern oftalmolojinin neredeyse her alt branşında günlük araç haline gelmiştir. Başlıca endikasyonları şunlardır:

Makula Hastalıkları

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD): Kuru tip (drusen, geografik atrofi) ve yaş tip (CNV, intraretinal/subretinal sıvı) tanısı; anti-VEGF tedavi yanıtı takibi.
Diyabetik makula ödemi (DME): Santral subfield kalınlığı (CSFT) ölçümü; intravitreal tedavi planlaması.
Makula deliği (Full-Thickness Macular Hole): Çap, evre (Gass evrelendirmesi), vitreomakular traksiyon değerlendirmesi.
Epiretinal membran (EMM): Membran kalınlığı, retina yüzey buruşması, foveal kontur kaybı.
Santral seröz koryoretinopati (CSCR): Subretinal sıvı boyutu, RPE detachman.
Vitreomakular traksiyon sendromu: Cerrahi karar verme.
Makula telenjiektazisi (MacTel): Hipoflorenan alanlar, kavitasyon.

Retina Damar Hastalıkları

Retina ven dal/santral tıkanıklığı (BRVO/CRVO)
Retina arter dal/santral tıkanıklığı (BRAO/CRAO) – iç retina hiperreflektivitesi
Hipertansif retinopati
Orak hücre retinopatisi

Glokom

RNFL (Retinal Sinir Lifi Tabakası) analizi: Optik disk çevresinde 360° ortalama ve sektörel kalınlık; erken glokomu yakalar.
GCC (Ganglion Cell Complex) analizi: Makulada ganglion hücre + iç pleksiform tabaka kalınlığı; preperimetrik glokomu tespit eder.
BMO-MRW (Bruch Membrane Opening – Minimum Rim Width): Spectralis cihazında glokom progresyonunun en hassas parametresi.
Optik disk küpasyon analizi: Cup/disc oranı, rim alanı.
OCTA ile peripapiller mikrovasküler dansite: Normotansif glokomda erken bulgu.

Optik Sinir Hastalıkları

Optik nörit – RNFL ödemi sonrası incelme
Drusen of optik disk
Anterior ischemic optik nöropati (AION)
Konjenital optik disk anomalileri

Ön Segment OCT (AS-OCT)

Açı değerlendirmesi (kapalı açılı glokom)
Kornea kalınlığı, kornea katmanları analizi (keratokonus)
LASIK / SMILE planlaması ve takibi
Pterygium, kornea distrofileri, kornea greftleri

Göz Tomografisi Nasıl Yapılır?

OCT çekimi, tamamen temassız ve ağrısızdır. Süreç tipik olarak 5–10 dakika sürer:

Pupil değerlendirmesi: Çoğu modern SD-OCT cihazı pupil dilatasyonu gerektirmez. Ancak küçük pupilli, kataraktlı veya pediatrik hastalarda 1 damla tropikamid ile genişletme yapılabilir.
Pozisyon: Hasta cihazın çene desteğine ve alın bandına yerleşir, gözünü cihazın merceğine sabitler.
Fiksasyon: Hastaya cihaz içinde küçük bir yeşil/kırmızı ışığa bakması istenir. Bu, makula merkezlemesini sağlar.
Tarama: Cihaz birkaç saniye içinde binlerce B-scan alır. Modern SS-OCT cihazları 6×6 mm makula küpünü 1,5 saniyede tarar.
Yazılım analizi: Cihaz otomatik olarak retina katmanlarını segmentler (RNFL, GCL, IPL, INL, OPL, ONL, RPE, koroid). Hasta normatif veritabanı ile karşılaştırılarak yaş ve etnik kökene göre %1, %5, %95, %99 yüzdelik dilimleri ile renklendirilir.
Hekim yorumu: Otomatik segmentasyon hataları (özellikle yaş AMD’de) elle düzeltilir; karşılaştırmalı analiz (önceki ziyaretlerle) yapılır.

OCT Sonuçlarını Yorumlama

Sağlıklı Makulada Normal Değerler

Santral foveal kalınlık: 225–270 µm (cihaza göre değişir)
Ortalama makula kalınlığı (1 mm halka): 250–300 µm
RNFL global ortalama: 95–105 µm (yaşla yılda 0,2 µm azalır)
GCC global ortalama: 95–110 µm
Subfoveal koroid kalınlığı: 250–350 µm (yüksek miyopta azalır)

Renkli Haritalar

Cihaz, normatif veritabanı ile karşılaştırmalı olarak renkli kodlama yapar: Yeşil = normal (%5–95 dilim), Sarı = sınırda (%1–5), Kırmızı = patolojik (%1 altı), Beyaz = normalin üstünde (%95 üstü). Bu kod, glokom ve makula hastalıklarının erken evrede yakalanmasını sağlar.

OCT Angiography (OCTA) – Kontrastsız Damar Görüntüleme

Geleneksel floresein anjiyografisinin (FA) damar yolu ve allerjik reaksiyon risklerini ortadan kaldıran OCTA, ardışık B-scan’ler arasındaki hareketten (eritrosit akışından) yola çıkarak retinal ve koroidal mikrovasküler ağı 3 boyutlu haritalandırır. Başlıca avantajları:

Tek seansta 4 farklı katman (yüzeysel kapiller pleksus, derin kapiller pleksus, dış retina, koryokapillaris)
Kontrast madde, iğne, alerji riski yok
Diyabetik retinopatide foveal avasküler zon (FAZ) ölçümü
Yaş AMD’de CNV alan ölçümü ve tedavi yanıtı
Glokomda peripapiller damar dansitesi

Sık Karşılaşılan Klinik Senaryolar

1. Yaş AMD Şüphesi

OCT’de subretinal sıvı, intraretinal kistler veya pigment epitel dekolmanı görülürse anti-VEGF tedavisi (aflibercept, ranibizumab, faricimab, brolucizumab) planlanır. Tedavi sonrası 4–8 haftada bir OCT ile sıvı rezolüsyonu izlenir.

2. Diyabetik Makula Ödemi

Santral subfield kalınlığı (CSFT) 250 µm üzeri ise tedavi endikasyonu vardır. Anti-VEGF birinci tercih; steroid implant (Ozurdex) ikinci basamak. Diyabetli hastalar için yıllık kapsamlı göz muayenesi içinde OCT şarttır.

3. Glokom Takibi

RNFL incelmesi yılda 1–2 µm’den fazlaysa progresyon kabul edilir ve tedavi yoğunlaştırılır. OCT + görme alanı + IOP üçlüsü altın standarttır. Göz basıncı ölçümü ve tonometri ile birlikte değerlendirilmelidir.

4. Makula Deliği

OCT, deliğin çapına göre Gass evrelendirmesi (1–4) ve cerrahi başarı tahmininde altın standarttır. 400 µm altı delikler vitrektomi + ILM peeling ile %95 başarıyla kapanır.

Pediatrik OCT

Çocuklarda OCT; konjenital optik anomaliler, prematüre retinopati (ROP), juvenil retinoschisis, makula hipoplazisi ve şaşılık değerlendirmesinde kullanılır. Tarama hızlı olduğu için sedasyon nadiren gerekir. Çocuk göz muayenesi kapsamında 6 yaş üstünde rutin OCT mümkündür.

OCT'nin Sınırlamaları

Yoğun katarakt, vitreus hemorajisi veya kornea opasitesi sinyali zayıflatır.
Pediatrik veya tremorlu hastalarda hareket artefaktı görülebilir.
Yazılım segmentasyon hataları özellikle yaş AMD ve yüksek miyopta sık.
Cihaz markaları arası ölçüm farkları vardır; takipte aynı cihaz tercih edilmelidir.

Hangi Sıklıkta OCT Çekilmelidir?

Sağlıklı 40+ birey: Glokom taraması için 1–2 yılda 1
Glokom hastası: Yılda 2–4 kez RNFL/GCC
Yaş AMD anti-VEGF tedavili: 4–8 haftada 1
Diyabetik retinopati: Evreye göre 3–12 ayda 1
Yüksek miyop (-6 D üstü): Yılda 1 retina yırtık/dekolman taraması

Acil Durumlarda OCT

Ani görme kaybında (CRAO, CRVO, retina dekolmanı, vitreus hemorajisi) OCT tanıyı dakikalar içinde koydurur. Gece veya tatil günü ani görme kaybı yaşanırsa acil göz muayenesi şarttır; ilaç desteği için nöbetçi eczane sayfası ya da en yakın nöbetçi eczane üzerinden ulaşım sağlanabilir.

OCT Hakkında Yaygın Yanlış Bilgiler

“OCT zararlı ışın yayar.” Yanlış. OCT yalnızca düşük yoğunluklu kızılötesi ışık kullanır; X-ışını veya iyonlaştırıcı radyasyon içermez.
“OCT damar yolu ister.” Yanlış. Hem klasik OCT hem de OCTA kontrast maddesi gerektirmez.
“OCT pupil genişletmesi gerektirir.” Çoğu modern cihazda gerekmez.
“Gözlüklü OCT çekilemez.” Cihazın diyoptri kompanzasyonu (-20 ila +20 D) sayesinde gözlüksüz çekilir.

Goztedavileri.com.tr OCT Standartlarımız

Merkezimizde Spektral Domain ve Swept Source OCT cihazları birlikte kullanılır; her hastaya hem makula küpü hem optik disk RNFL hem de OCTA çekimi yapılır. Sonuçlar; AAO 2026 Preferred Practice Pattern, EURETINA Guidelines ve Avrupa Glokom Derneği 6. Sürüm kriterlerine göre yorumlanır. Multi-disipliner ikinci görüş için klinikuzmani.com.tr üzerinden uzman hekimlere ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Göz tomografisi (OCT) ile ilgili en sık merak edilen 8 soruyu aşağıdaki FAQ bölümünde detaylıca yanıtladık.

OCT Teknolojisinin Fiziksel Temeli

OCT'nin matematiksel temeli Michelson interferometresine dayanır. Düşük koherenslı bir süperluminesan diyot (SLD) veya swept-source lazer, ışığı iki kola böler: referans kol ve örnek kol. Örnek koldan retinaya gönderilen ışın, dokuların farklı katmanlarından farklı zamanlarda geri yansır. Bu yansımalar referans kol ışığıyla buluştuğunda yalnızca optik yol uzunluğu eşit olan ışınlar interferans deseni oluşturur. Spectral Domain OCT'de bu desen spektrometre ile, Swept Source OCT'de tek bir fotoreseptörle yakalanır ve Fourier dönüşümü uygulanarak derinlik profili (A-scan) çıkarılır. Yüzlerce A-scan birleştirilince B-scan (kesit görüntü), binlerce B-scan birleştirilince 3 boyutlu volüm elde edilir.

Retina Katmanlarının OCT'de Görünümü

Sağlıklı bir makula OCT kesitinde 10–11 farklı katman ayırt edilir. İçten dışa: İç sınır membranı (ILM), retinal sinir lifi tabakası (RNFL), ganglion hücre tabakası (GCL), iç pleksiform tabaka (IPL), iç nükleer tabaka (INL), dış pleksiform tabaka (OPL), dış nükleer tabaka (ONL), dış sınır membranı (ELM), ellipsoid zon (EZ – fotoreseptör iç segmentleri), interdigitasyon zonu (IZ), retina pigment epiteli (RPE) ve koroid. Bu katmanların her biri farklı patolojide farklı şekilde etkilenir; örneğin AMD'de EZ ve RPE bütünlüğü kritikken, glokomda RNFL ve GCC öncelikli incelir.

Yaş AMD'de OCT: Tedavi Yanıtının Aynası

Anti-VEGF (aflibercept, ranibizumab, faricimab, brolucizumab) tedavisi alan yaş AMD hastalarında OCT, tedavi sıklığını belirleyen ana parametredir. Treat-and-Extend (T&E) protokolü: ilk 3 ay aylık enjeksiyon, ardından her ziyarette OCT'de sıvı kuruysa enjeksiyon aralığı 2 hafta uzatılır, sıvı varsa kısaltılır. Bu kişiselleştirilmiş yaklaşım, klasik aylık enjeksiyona göre %40 daha az enjeksiyonla aynı görme sonucunu sağlar.

Glokomda OCT'nin Hassasiyeti

RNFL OCT, glokom tanısında görme alanından 6–8 yıl önce hasarı yakalar. Cirrus HD-OCT ve Spectralis cihazlarında "Guided Progression Analysis" (GPA) yazılımı, ardışık ölçümleri istatistiksel olarak karşılaştırır; yılda 1–2 µm üzeri incelme progresyon kabul edilir. Macula GCC analizi ise erken glokom için RNFL'den daha hassas olabilir, özellikle yüksek miyop hastalarda. Bruch Membrane Opening – Minimum Rim Width (BMO-MRW), 2018'den beri en güvenilir glokom progresyon parametresi olarak kabul edilmektedir.

OCT Angiography (OCTA): Devrim Niteliğinde Bir Adım

OCTA, klasik floresein anjiyografisinin yerini hızla almaktadır. Avantajları:

Kontrast madde gerektirmez (alerji, bulantı, nadiren anafilaksi riski yok)
5–10 dakikada tamamlanır
4 farklı vasküler katmanı ayrı ayrı görüntüler
3 boyutlu, ölçülebilir mikrovasküler haritalar sunar
Yıllarca takip için tekrarlanabilirliği yüksek

Sınırlamaları: hareket artefaktı, projeksiyon artefaktı, geniş alan görüntüleme zorluğu. 2024 sonrası swept-source OCTA cihazları (PLEX Elite, Topcon Triton) 12×12 mm geniş alan tarama sunarak periferik retinopatileri de değerlendirebilmektedir.

Ön Segment OCT (AS-OCT): Korneadan Ön Kamaraya

AS-OCT, kornea, ön kamara açısı, iris ve lens ön yüzeyini yüksek çözünürlüklü kesitlerle gösterir. Endikasyonları: keratokonus tanı ve takibi (kornea kalınlık haritası, posterior elevasyon), LASIK/SMILE planlaması (flap kalınlığı, residual stromal bed), kornea distrofileri (Fuchs, lattice), açı kapanması glokomu (Shaffer evrelendirmesi), iris kist ve tümörleri, pterygium derinlik ölçümü, kornea greft sonrası takip. Pentacam ve Galilei gibi Scheimpflug cihazları benzer veriyi farklı prensiple toplar; her birinin kendine özgü avantajı vardır.

Pediatrik ve Konjenital Durumlarda OCT

Yenidoğan ve bebeklerde portatif OCT (Bioptigen Envisu) ile uyanık veya hafif sedasyonlu çekim mümkündür. Prematüre retinopatisi (ROP), aibinizm ile ilişkili makula hipoplazisi, juvenil retinoschisis, konjenital optik disk anomalileri tanısında kullanılır. 6 yaş üstü çocuklar standart masaüstü cihazda uyumlu çekim verebilir.

Diyabetik Retinopatide OCT'nin Yeri

Diyabetik hastalarda her yıllık kapsamlı göz muayenesi içinde OCT şarttır. Makula ödemi (DME) tanısının altın standardıdır; santral subfield kalınlığı 250 µm üzerinde anti-VEGF (aflibercept, faricimab) tedavisi planlanır. OCTA ise foveal avasküler zon (FAZ) genişlemesini ve mikroanevrizmaları erken evrede yakalar – bu, klinik retinopati görünmeden önce hastalığı tahmin etmemizi sağlar.

OCT Çekiminde Sık Karşılaşılan Artefaktlar

Segmentasyon hatası: Yazılım katmanları yanlış sınırlandırır, özellikle yaş AMD ve yüksek miyopta. Elle düzeltme gerekir.
Hareket artefaktı: Hastanın gözünü kırpması veya hareketi nedeniyle B-scan'lerde kayma; yeniden çekim gerekir.
Projeksiyon artefaktı (OCTA): Yüzeysel damarlar derin tabakalara izdüşüm yapar; cihaz yazılımı kaldırır.
Sinyal kaybı: Yoğun katarakt, vitreus hemorajisi, kornea opasitesi sinyal-gürültü oranını düşürür.
Mirror artefakt: Hasta gözü cihaza fazla yakınsa retina ters yansır.

OCT Maliyet ve Erişim

Türkiye'de SGK kapsamında üniversite ve eğitim-araştırma hastanelerinde OCT ücretsizdir. Özel kliniklerde makula OCT 600–1.500 TL, glokom paketi (RNFL + GCC) 800–2.000 TL, OCTA 1.200–3.000 TL aralığındadır. Tedavi takibinde 4–8 haftada bir tekrar gerekebileceği için anti-VEGF alan hastalar için OCT'li paket anlaşmaları yapılması ekonomik avantaj sağlar. Derinlik algısı testi, renk körlüğü testi ve görme testi aynı ziyarette tamamlanabilir.

Özet ve Eylem Adımları

Göz sağlığı, yaşam kalitesinin temel taşlarındandır. Düzenli oftalmolojik kontroller, modern görüntüleme yöntemleri ve birey-spesifik tedavi planları sayesinde bugün glokom, makula dejenerasyonu, diyabetik retinopati gibi pek çok hastalığın ilerlemesini neredeyse tamamen durdurabiliyoruz. Önerilerimiz: 40 yaşından sonra yılda en az bir kez kapsamlı göz muayenesi yaptırın; ailenizde glokom öyküsü varsa bu süreyi 6 aya indirin; tüm kontrollerinizi tonometri, OCT, görme testi ve kontrast duyarlılık testi ile birlikte yaptırın; çocuklarınız için 3, 5 ve 7 yaşlarında düzenli çocuk göz muayenesi'ni unutmayın. Ani görme kaybı ya da şiddetli göz ağrısında zaman kaybetmeden acil göz muayenesi'ne başvurun; gece veya tatil günlerinde en yakın nöbetçi eczane yönlendirmesini kullanabilirsiniz. İkinci uzman görüşü için ayrıca klinikuzmani.com.tr platformundan multi-disipliner danışmanlık alabilirsiniz. Erken tanı = korunan görme; düzenli kontrol = uzun ömürlü göz sağlığı.