Göz Ultrasonu

Göz Ultrasonu (Oküler Ultrasonografi, Ocular Ultrasound, B-Scan); yüksek frekanslı ses dalgalarını (10-50 MHz) kullanarak gözün ön ve arka segmentinin, orbita yapılarının ve optik sinirin iki boyutlu (B-scan), tek boyutlu (A-scan, tanısal), üç boyutlu (3D-USG) ve renkli akım (Doppler) görüntüsünü gerçek zamanlı olarak elde eden non-invaziv, radyasyonsuz ve altın standart tanısal görüntüleme yöntemidir. Optik görüntüleme (OCT, fundus fotoğrafı, floresein anjiyografi) medyanın (kornea, lens, vitreus) berrak olmasını gerektirir; medya opaklaştığında (olgun katarakt, vitreus hemorajisi, kornea skarı, hifema) 2026 klinik oftalmolojide arka segmenti değerlendirmenin tek yolu göz ultrasonudur.

Göz Ultrasonu; retina dekolmanı, vitreus hemorajisi, posterior vitreus dekolmanı (PVD), koroidal melanom - nevüs ayırıcı tanısı, koroidal effüzyon, posterior skleritis, intraoküler tümör boyutlandırması, intraoküler yabancı cisim (metal, cam, ahşap) lokalizasyonu, endoftalmi membran değerlendirmesi, staphyloma, optik sinir başı druzen, papilödem, proliferatif vitreoretinopati (PVR), retinoblastom (pediatrik), diyabetik traksiyonel dekolman, silikon yağ dolu gözde retina takibi ve dar açılı glokom + siliyer cisim tümörleri için mutlak endikedir. UBM (35-50 MHz) ile 4-5 mm derinlikte ön segment yapılarının (iris, siliyer cisim, sulcus, pars plana) mikro-anatomisi görüntülenir. Bu rehber; American Academy of Ophthalmology (AAO) Ocular Ultrasound Preferred Practice Pattern 2025, American Institute of Ultrasound in Medicine (AIUM) Ophthalmic Ultrasound Practice Parameter 2024, European Society of Retina Specialists (EURETINA) Guidelines 2025, International Society of Ocular Oncology (ISOO) Uveal Melanoma Diagnosis Guidelines 2024, The Royal College of Ophthalmologists Emergency Ocular Ultrasound Standard 2024 ve Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) Oküler Görüntüleme Kılavuzu 2024 temel alınarak hazırlanmıştır.

Bu sayfa; oküler ultrasonografinin fizik prensipleri, cihaz aileleri (B-scan probları 10-20 MHz; UBM probları 35-50 MHz; ince-iğne yüksek çözünürlük 80-100 MHz), kinetik ekografi tekniği (dinamik göz hareketi ile membran ayrımı), A-scan spektral reflektivite paterni ile tümör karakterizasyonu (koroidal melanom düşük-orta reflektivite + koroidal excavation), Doppler ile vasküler akım analizi (santral retinal arter, oftalmik arter, tümör içi damarlanma), acil-oftalmolojide POCUS (point-of-care ultrasound) kullanımı, pediatrik uygulamalar ve 2026 yapay zekâ destekli görüntü tanıma sistemleri perspektifinden ele alır. Biyometri optik SS-OCT ile AL/IOL hesabına, Retina OCT makula mikron rezolüsyonuna, göz tomografisi (OCT) berrak medyada nöral doku analizine odaklanırken göz ultrasonu opak medyada ve orbita değerlendirmesinde tek görüntülemedir. Tüm bilgi hakemli literatür ve resmi kılavuzlarla çapraz doğrulanmış, goztedavileri.com.tr editoryal kurulu tarafından derlenmiştir.

Göz Ultrasonu Nedir ve Neden Vazgeçilmezdir?

Göz ultrasonu, oftalmolojiye 1956'da Mundt ve Hughes tarafından tanıtılan, 1970'lerde Coleman ve Ossoinig'in standardizasyonu ile klinik pratiğe giren, 2026'da halen opak medyada arka segmenti değerlendirebilen tek görüntüleme yöntemidir. Ses dalgalarının doku arayüzlerinden geri yansıması ile oluşturulan görüntü; kornea, lens, vitreus, retina, koroid, sklera, optik sinir ve orbita yapılarını 100-250 μm çözünürlükte gösterir. Test 5-15 dakika sürer; damla veya sedasyon gerektirmez (çocukta bazen); tamamen radyasyonsuzdur ve gebelik dahil tüm yaşlarda güvenlidir.

Klinik Endikasyonlar (2026 Zorunlu Liste)

• Opak medya (olgun katarakt, kornea skarı/ödem, hifema, vitreus hemorajisi, asteroid hyalozis) — arka segment değerlendirmesi.
• Retina dekolmanı şüphesi (özellikle vitreus hemorajili gözde) ve subretinal sıvı yüksekliğinin ölçümü.
• Posterior vitreus dekolmanı (PVD) doğrulanması ve tam/parsiyel ayrım.
• Koroidal melanom, nevüs, metastaz ve hemanjiyom ayırıcı tanısı — A-scan reflektivite paterni.
• İntraoküler tümör boyutlandırması (COMS kriterleri: apikal kalınlık ve bazal çap).
• Retinoblastom (pediatrik) — kalsifikasyon yüksek reflektivite paterni.
• Posterior skleritis (T-sign — sub-Tenon sıvı görüntüsü).
• Koroidal effüzyon, ekspulsif kanama (postop acil).
• Optik sinir başı druzen (yüksek reflektif kalsifikasyon), papilödem (optik sinir kılıfı çapı >5.0 mm).
• İntraoküler yabancı cisim (metal, cam, ahşap, plastik) lokalizasyonu — travma triyajı.
• Endoftalmi — vitreus membranı, opasite yoğunluğu ve retina uyumu değerlendirmesi.
• Silikon yağ dolu gözde retina takibi (optik görüntülemenin sınırlı olduğu durumda).
• Diyabetik traksiyonel dekolman, proliferatif vitreoretinopati (PVR) evrelemesi.
• Staphyloma (patolojik miyopide), koloboma değerlendirmesi.
• UBM: dar açılı glokom, iridokorneal disgenesis, siliyer cisim tümörü, plato iris, malign glokom, fakik IOL (ICL) sulcus ölçümü.
• POCUS (acil oftalmoloji): kafa travması, retrobulber hematom, optik sinir kılıfı çapı (ICP tahmini).

Test kontrendikasyonu yoktur; açık glob yaralanmasında (globe rupture şüphesi) prob kornea üzerine bastırılmadan sadece göz kapağı üzerinden ve minimal basınçla uygulanır — bu 2026 acil oftalmoloji standardıdır.

Fizik Prensipler: Frekans, Rezolüsyon ve Penetrasyon

Oküler ultrasonografi piezoelektrik kristalin ürettiği yüksek frekanslı ses dalgalarının (10-100 MHz) doku arayüzlerinden yansıması prensibine dayanır. Ses hızı vitreusta ≈1532 m/s, lenste ≈1641 m/s, korneada ≈1620 m/s, orbita yağında ≈1450 m/s'dir. Frekans arttıkça çözünürlük artar ama penetrasyon azalır — bu klinik cihaz seçiminin temel kuralıdır.

1) B-Scan (10-20 MHz) — Arka Segment ve Orbita

10-20 MHz linear veya sektör problar; 40-60 mm penetrasyon; eksenel rezolüsyon 100-250 μm. Vitreus, retina, koroid, sklera, optik sinir başı ve orbita yapılarını değerlendirir. Standard klinik B-scan cihazları: Aviso (Quantel Medical), Compact Touch (Quantel), MD-320W (MEDA), Ellex Eye Cubed. 2026 klinik altın standardı.

2) A-Scan (Tanısal, Standardize) — Reflektivite Analizi

8-10 MHz A-mode probu; tek boyutlu amplitüd-zaman grafiği. Ossoinig standardize A-scan tekniği ile koroidal melanom (düşük-orta iç reflektivite %5-60), koroidal hemanjiyom (yüksek iç reflektivite >%90), metastaz (orta-yüksek düzensiz reflektivite) ayrılır. Biyometrik A-scan (IOL hesabı için AL ölçümü) biyometri sayfasının konusudur ve tanısal A-scan'den farklı bir kliniktir.

3) UBM — Ultrason Biyomikroskopi (35-50 MHz)

35, 50 (ve 80) MHz yüksek frekanslı problar; 4-5 mm penetrasyon; eksenel rezolüsyon 25-50 μm. Ön segment (kornea, iris, siliyer cisim, sulcus-sulcus, pars plana ön bölge, ön kamara açısı) mikro-anatomik görüntüleme. Cihazlar: Aviso UBM (Quantel), VuMax II (Sonomed), iUltrasound. Dar açılı glokom, plato iris, siliyer cisim tümörü, ICL sulcus boyutlandırması, iridokorneal endotelyal (ICE) sendromu ve malign glokom değerlendirmesinde altın standarttır.

4) Doppler Oküler USG (Renkli Akım)

Duplex Doppler + renkli akım haritalama ile santral retinal arter (CRA), santral retinal ven (CRV), oftalmik arter (OA), kısa posterior siliyer arter (SPCA) ve tümör içi damarlanma değerlendirilir. Karotis-oftalmik hastalık, glokom vasküler değerlendirmesi, karotis-kavernöz fistül ve tümör vaskülaritesi (melanomda düşük direnç, hemanjiyomda yüksek akım) 2026 vasküler oftalmolojisinin standardıdır.

5) 3D Oküler Ultrason ve Yüksek Frekans (80-100 MHz)

3D B-scan ile tümör volumetri (COMS boyutlandırması ± %5 hassasiyet) ve terapötik yanıt takibi. 80-100 MHz ultra-yüksek frekans probları ile kornea tabaka analizi (Descemet membranı, endotel), gonio anatomisinin sub-mikron incelemesi mümkündür — 2025-2026 araştırma ve seçili klinik kullanım.

Frekans-Rezolüsyon-Penetrasyon Karşılaştırması

Klinik pratikte tek prob nadiren yeterlidir; tercihen 10-20 MHz B-scan + 8 MHz standardize A-scan + 50 MHz UBM'ni bir arada barındıran platformlar (Aviso, Compact Touch) 2026 referans donanımıdır.

Test Teknik Uygulaması ve Hazırlık

Hasta Hazırlığı

Hastaya süreç anlatılır; kaygı düzeyi düşürülür. Kontakt lens çıkarılır. Standart pozisyon: sırt üstü veya oturur pozisyonda göz kapalı. Kapak üzerinden yaklaşım kullanılır (dolaylı transpalpebral tekniği), sertifikalı Sonoklinisyen tercihine göre topikal anestezi + direkt kornea temaslı (immersion veya jel köprüsü) yaklaşım da uygulanabilir. Açık glob yaralanması şüphesinde hiçbir zaman kornea üzerine basınç uygulanmaz.

Ekografi Tekniği (Coleman-Ossoinig)

Standart okülür USG üç projeksiyonda alınır:

• Aksiyel: Prob korneaya paralel, ışın optik sinir başına odaklı. Optik sinir gölgesi merkezi işaret.
• Longitüdinal (L): Prob kadran işareti (L12, L3, L6, L9) — patoloji uzun eksende değerlendirilir.
• Transvers (T): Prob kadran işareti (T12, T3, T6, T9) — patolojinin ekvatoryal genişliği belirlenir.

Her patoloji minimum 3 projeksiyondan teyit edilir (kesitler arası tutarlılık). Yüksek kazanç (gain 80-90 dB) düşük reflektif yapıları (vitreus hemorajisi, membran) ortaya çıkarır; düşük kazanç (50-70 dB) yüksek reflektif yapıları (kalsifikasyon, yabancı cisim, tümör kalsifikasyonu) ayırır. Kinetik ekografi — hastanın gözünü sağa-sola hareket ettirmesi ile membranların hareket paterni izlenir — retina dekolmanı (sınırlı hareket, optik sinire fikse) ile posterior vitreus dekolmanının (serbest, yüzücü hareket) ayrımında kritiktir.

Cihaz Kalibrasyonu ve Kalite Kontrol

2026 AIUM standardı; her klinik günün başında test blok (tissue phantom) ile eksenel rezolüsyon ve derinlik kalibrasyonu, ayda bir kazanç lineerite testi, altı ayda bir prob yüzey uyumu kontrolü önerir. Sonografist en az 100 gözetim altında değerlendirme + AAO/EURETINA sertifikası tercih edilir. Kliniğimiz her B-scan ve UBM raporunu iki-uzman değerlendirmesi (sonografist + retina/anterior segment uzmanı) ile onaylar.

Opak Medya ve Vitreus Hemorajisi Değerlendirmesi

Klinik göz ultrasonu endikasyonlarının %40-50'sini opak medyada arka segmentin değerlendirilmesi oluşturur. Vitreus hemorajisi, olgun katarakt, kornea skarı, hifema veya sinishi (mature) vitreus opasitesinde göz dibi muayenesi ve OCT teknik olarak mümkün değildir; ultrason tek görüntülemedir.

Vitreus Hemorajisi (VH) Sınıflaması

USG bulgusu vitreus içi düşük-orta reflektiviteli nokta ve kısa çizgi ekolar (yüksek kazançta belirginleşir):

• Hafif VH: Seyrek, düşük-yoğunluklu, hareketli ekolar; posterior pol görünür kalabilir.
• Orta VH: Yaygın orta yoğunluklu ekolar; posterior detayı bozar.
• Yoğun VH: Yoğun ekolar, "gauze" görüntüsü, optik sinir gölgesi zayıflar.
• Organize VH: Yoğun linear veya membranöz ekolar; PVR eşlik edebilir.

Ayırıcı Tanı: PVD vs Retina Dekolmanı vs Membran

2026 AAO PPP; yoğun vitreus hemorajisi olan her hastada USG ile retina dekolmanının dışlanması ve haftalık USG takibi önerir. Retina dekolmanı tespit edilirse acil retina dekolmanı tedavisi planlanır.

Katarakt Öncesi USG

2026 AAO Cataract PPP; olgun (mature) katarakt olan tüm olgularda preop USG önerir. Amaç: (i) retina dekolmanı, (ii) makula patolojisi (staphyloma, ARMD atrofik plak — dolaylı bulgular), (iii) vitreus hemorajisi, (iv) posterior tümör, (v) staphyloma varlığının önceden bilinmesidir. Bu değerlendirme cerrahi başarı beklentisini rasyonelleştirir ve hastaya doğru bilgilendirme sağlar.

Retina Dekolmanı ve Koroidal Dekolman

Retina dekolmanı 2026 acil oftalmoloji triyajının en sık USG endikasyonudur. Klinik bulgular (fotopsi, floater, gölge/perde, görme kaybı) + fundus muayenesi ile tanı konur; opak medyada USG tek yöntemdir.

Rhegmatojen Retina Dekolmanı (RRD) USG Bulguları

• Optik sinire yapışık, ora serrataya doğru uzanan V-şekilli ("funnel") veya kubbe şeklinde membran.
• A-scan iç reflektivite %80-100 (yüksek).
• Kinetik hareket kısıtlı ("üflemeli"), göz hareket ederken membran optik sinire fiksedir.
• Subretinal sıvı — retinal altı hipoekoik alan.
• Total dekolmanda kapalı huni "closed funnel" görüntüsü; kronik ise PVR ile fikse.

Traksiyonel Retina Dekolmanı (TRD)

Diyabetik retinopati veya PVR nedenli. Membran ortalama düz veya tepe noktalı; ora serrataya uzanmayabilir. Kinetik hareket çok kısıtlı; fibrovasküler membranlar retinayı çeker. Silikon yağ dolu gözde optik görüntülemenin sınırlı olduğu durumda takip standardıdır.

Eksüdatif Retina Dekolmanı

VKH, posterior skleritis, koroidal tümör, hipertansif retinopati veya nefrotik sendroma bağlı. Karakteristik: displasman-bağımlı — hastanın pozisyonuyla sıvı yer değiştirir. Ora serrata bağlantısı yok, kinetik hareket serbest.

Koroidal Dekolman (Effüzyon vs Hemoraji)

• Serös koroidal effüzyon: Kubbe/portakal-dilimi görüntüsü; ora serratada durur (retina gibi). Hipoekoik.
• Hemorajik koroidal dekolman: İç ekojenite (kan pıhtısı) olur; posinistesa (subretinal hemoraji) ile ayrımı önemli. Ekspulsif kanamada postop acil.

Membran ayrımının bu üç düzeyi (PVD, retina, koroid) kliniğin en yaygın ayırıcı tanı egzersizidir ve 2026 sonografist sertifikasyonunun temel becerisidir.

İntraoküler Tümör Değerlendirmesi (Melanom, Nevüs, Metastaz)

Koroidal melanom, erişkinde en sık primer intraoküler malignitedir (yıllık insidans ~6/1.000.000). Erken tanı sağkalımı belirler (5-yıllık sağkalım küçük tümörde >%95, büyük tümörde <%50). 2026 ISOO ve COMS kriterleri klinik + USG tabanlıdır.

COMS Boyutlandırması ve Sınıflama

Koroidal Melanom USG Karakteristikleri

• B-scan: Kubbe veya kolar-düğme (collar-button) şekilli kitle, koroidal excavation (koroidal kalınlık azalması), akustik gölgeleme (posterior boşluk).
• A-scan iç reflektivite: Düşük-orta (%5-60), homojen düşük iç yapı.
• Vasküler pulsasyon (spontan hareket) — orta-büyük melanomda tipik.
• Doppler: Düşük-direnç akım paterni, tümör içi çok sayıda damar.
• Sekonder eksüdatif retina dekolmanı sıklıkla eşlik eder.

Ayırıcı Tanı: Nevüs, Metastaz, Hemanjiyom

• Koroidal nevüs: <2 mm kalınlık, drusen, orange pigment yok, düz. USG'de belirgin kitle görüntüsü yok.
• Koroidal metastaz: Amelanotik, çoklu, hızlı büyüme; A-scan orta-yüksek reflektivite (%40-80). Meme (%40) ve akciğer (%30) primer.
• Koroidal hemanjiyom: Amelanotik, portakal-kırmızı, çok yüksek iç reflektivite (%90-100); tipik yer maküler alan.
• Retinal pigment epitel hipertrofisi (CHRPE): Düz, koyu; USG'de kitle yok.

2026 TFSOM-DIM ("To Find Small Ocular Melanoma — Doing IMaging") risk faktörleri: T = thickness >2mm, F = subretinal fluid, S = symptoms, O = orange pigment, M = margin ≤3mm optik diskten. Üç veya daha fazla risk faktörü varsa yıllık transformasyon riski %50'ye yaklaşır. Bu olgular göz tümörü tedavisi merkezine yönlendirilir.

Pediatrik Ultrasonografi ve Retinoblastom

Pediatrik göz ultrasonu; retinoblastom, konjenital katarakt, persistan fetal vaskülatür (PFV), Coats hastalığı, retinopati of prematüre (ROP) ileri evresi, konjenital retina dekolmanı, koloboma ve orbita kitle değerlendirmesinde altın standarttır. Radyasyonsuz olması pediatri için kritik avantajdır.

Retinoblastom USG Bulguları

• Beyaz pupil (lökokori) — klinik ilk bulgu.
• B-scan: heterojen intraoküler kitle, yüksek reflektif kalsifikasyon odakları (patognomonik), posterior akustik gölgeleme.
• Kalsifikasyon %90 olguda mevcut (A-scan çok yüksek reflektivite spikeleri).
• Sekonder retina dekolmanı, vitreus tohumlanması (vitreous seeds).
• Doppler: Tümör içi damarlanma belirgin.

Ayırıcı Tanı: PFV, Coats, ROP

• Persistan Fetal Vaskülatür (PFV): Lens arkası fibrovasküler doku, hyaloid arter kalıntısı; kalsifikasyon yok.
• Coats hastalığı: Eksüdatif retina dekolmanı, subretinal kolesterol kristali (hiperekoik nokta ekolar); kalsifikasyon yok.
• ROP evre 5: Bilateral, prematürite öyküsü, retina totalde funnel dekolmanı.

Kalsifikasyonun varlığı retinoblastom lehine ayırıcı bulgudur ve 2026 ISOO/AAO PPP acil onkoloji yönlendirme kriteridir. Hafif sedasyon veya anestezi altında USG uygulanabilir. Pediatrik çocuk göz muayenesi rutininin bir parçası olarak lökokori olan her çocukta USG endikedir.

Orbita Değerlendirmesi ve POCUS

Orbita Kitle ve İnflamatuvar Süreçler

Orbita B-scan (10 MHz) ile ekstraoküler kasların kalınlığı (şaşılık ayırıcı tanısında), gözyaşı bezi kitleleri, orbita adenom/hemanjiyom, retrobulbar tümör (kavernöz hemanjiyom — düzgün sınırlı yüksek reflektif), orbita psödotümörü (idiyopatik orbita enflamasyonu — kas kalınlaşması), Graves oftalmopati (ekstraoküler kas kalınlaşması, tendon korunmuş) değerlendirilebilir. MR/BT altın standart olsa da acil-triyajda USG ilk basamak.

Posterior Skleritis

Ağrılı görme kaybı olan hastada sub-Tenon sıvı birikimi ("T-sign" — optik sinir dip alanında T harfi görüntüsü) posterior skleritis patognomonik bulgusudur. Klinik olarak fundus muayenesinde koroidal katlantı ve seröz retina dekolmanı görülür. 2026 uveitis kılavuzları posterior skleritis şüphesinde acil USG önerir.

Optik Sinir Kılıfı Çapı (ONSD) ve İntrakraniyal Basınç (ICP)

Point-of-care ultrasound (POCUS) 2026 acil hekimlik ve nöroloji-oftalmoloji standardı: retrobulber 3 mm derinlikte optik sinir kılıfı çapı >5.0 mm (yetişkin) veya >4.5 mm (pediatrik) yükselmiş ICP göstergesidir (idyopatik intrakraniyal hipertansiyon, kafa travması, hidrosefali). Hızlı, radyasyonsuz ve BT/MR öncesi triyaj değerlidir. Papilödem takibinde optik disk yüksekliği (>0.6 mm elevasyon) desteklenebilir.

Kafa Travması ve Yabancı Cisim

Kafa/orbita travmasında POCUS ile retrobulber hematom, glob rupture (koleps olmuş glob, ön kamara sığlaşması), lens dislokasyonu, vitreus hemorajisi ve travmatik retina dekolmanı hızla değerlendirilir. Metalik yabancı cisim yüksek reflektif "kuyruk" (comet-tail) artefaktı ile, ahşap-plastik ise düzensiz reflektif odaklarla saptanır. MR kontrendikasyonu (metalik cisim) olan olguda USG + BT en güvenli kombinasyondur.

UBM (Ultrason Biyomikroskopi) Klinik Uygulamaları

UBM (35-50 MHz) 1990'da Pavlin ve Foster tarafından tanıtılan ön segmentin altın standart görüntüleme yöntemidir. AS-OCT (anterior segment OCT) berrak medya gerektirirken UBM opak korneada dahi ön segmenti gösterebilir. Su banyosu (immersion) veya jel köprü ile uygulanır; topikal anestezi + göz banyosu ClearScan/ImmersV zorunludur.

1) Dar Açılı Glokom ve Plato İris

Gonyoskopi + UBM 2026 açı-kapanma glokomu tanı standardıdır. UBM'de:

• Trabeküler-iris açısı (TIA) ölçümü.
• Açı-kapanma paterni: pupiller blok, plato iris, kalın-kavisli iris, lens-bağımlı.
• Siliyer cisim anteror rotasyonu (malign glokom).
• Laser iridotomi öncesi/sonrası değerlendirme.

2) Siliyer Cisim Tümörleri

Siliyer cisim melanomu (iris melanomunun ötesinde), medulloepitelyoma (pediatrik), kist ve tümör ayrımı için UBM zorunludur. B-scan bu bölgeyi yeterince değerlendiremez (ön yerleşim, kısa penetrasyon gereksinimi). UBM iris arkası, sulcus ve pars plikata anatomisini net gösterir.

3) ICL Boyutlandırması

Sulcus-sulcus (STS) mesafesi UBM ile 4 kadran ölçülür — beyaz-beyaz (WTW) tahmininden daha güvenilir sonuç sağlar, özellikle non-standard WTW olgularında. Vault (kubbe) uygunsuzluğu (çok yüksek — kapiler blok riski; çok düşük — katarakt riski) UBM ile önlenir.

4) İridokorneal Endotelyal (ICE) Sendromu ve Diğer Ön Segment Patolojileri

ICE sendromu, Peters anomali, aniridi, mikrokoroba, kongenital glokom ve iridokorneal disgenesis olgularında UBM zorunlu görüntülemedir. Kornea nakli sonrası bandaj lensler altında ön segment değerlendirmesi UBM ile mümkündür.

Renkli Doppler USG ve Vasküler Oftalmoloji

Renkli Doppler USG (CDI); santral retinal arter (CRA), santral retinal ven (CRV), oftalmik arter (OA), kısa posterior siliyer arter (SPCA) ve karotis-orbita bağlantılı vasküler patolojilerin değerlendirmesinde 2026 vasküler-oftalmoloji standardıdır.

Klinik Endikasyonlar

• Amauroz fugax, geçici görme kaybı — oftalmik arter akım analizi + karotis Doppler.
• Santral retinal arter oklüzyonu (CRAO) — akım azalması veya kaybı.
• Santral retinal ven oklüzyonu (CRVO) — akım yavaşlaması, ters akım.
• Karotis-kavernöz fistül (CCF) — arteriyalize superior oftalmik ven, tersine akım.
• Karotis stenozu ve glokomatöz optik nöropati vasküler değerlendirmesi.
• Dev hücreli arterit (GCA) — oftalmik arter direnç indeksi artışı.
• Tümör vaskülaritesi: melanomda düşük direnç ve yüksek akım; hemanjiyomda türbülans; metastazda düzensiz.
• Diyabetik retinopati progresyon takibi (araştırma).

Standart Ölçüm Parametreleri

• Peak Systolic Velocity (PSV): OA 20-40 cm/s, CRA 8-12 cm/s.
• End Diastolic Velocity (EDV): OA 5-10 cm/s, CRA 2-3 cm/s.
• Resistive Index (RI): (PSV - EDV)/PSV; OA normal 0.65-0.75, CRA 0.65-0.75.
• RI >0.85 — anlamlı vazospazm/stenoz; RI <0.55 — arteriyalizasyon veya fistül.

Doppler bulgu klinik+MRA/BT anjiyografi ile birlikte yorumlanır; izole Doppler kararı verilmez.

Acil Oftalmolojide POCUS: 2026 Standardı

Point-of-care ultrasound (POCUS) 2026 itibarıyla acil oftalmoloji triyajının vazgeçilmez bir parçasıdır. Amerika Acil Hekimleri Birliği (ACEP) ve Avrupa Acil Tıp Derneği (EuSEM) protokolleri; 5 dakikalık göz POCUS eğitimi ile aşağıdaki tanılar hızla konur:

• Retina dekolmanı: "Perde" görme şikayeti + USG hyperechoic membran.
• Vitreus hemorajisi: "Sinek uçuşması" + USG düşük-yoğunluklu ekolar.
• Lens dislokasyonu: Ön kamara veya vitreus içi lens ekojenitesi.
• Glob rupture: Kolaps glob, ön kamara sığlaşması, hipoekoik vitreus — hiçbir zaman prob doğrudan basılmaz.
• Retrobulber hematom: Orbita hiperekoik alanı, glob öne itilmesi.
• Optik sinir kılıfı genişlemesi (>5.0 mm): Yüksek ICP göstergesi.
• Papilödem elevasyonu (>0.6 mm): Optik disk yüksekliği.
• Yabancı cisim: Metalik cismin "comet-tail" artefaktı.

Küresel POCUS Sertifikasyonu ve Kliniğimizin Standardı

Kliniğimiz sertifikalı sonografistlerin POCUS becerileri ile 7/24 acil oftalmoloji triyajı sağlar. Her POCUS raporu retina veya anterior segment uzmanı tarafından maksimum 30 dakika içinde teyid edilir. 2026 ACEP/EuSEM standardı; POCUS bulgu → tam USG → uzman değerlendirmesi → tedavi zincirini tek ziyarette tamamlar.

Silikon Yağ Dolu Gözde Ultrason ve Kompleks Vitreoretinal Cerrahi Takibi

Kompleks retina dekolmanı ve PVR olgularında silikon yağ (SO) tamponadı 3-6 ay bırakılır. Bu süreçte optik görüntüleme (OCT, fundus fotoğrafı) sinyal atenüasyonu nedeniyle sınırlıdır. Göz ultrasonu 2026 silikon yağlı gözde retina takibinin altın standardıdır.

Silikon Yağın USG Karakteristikleri

• Silikon yağ ses hızı ≈980-1040 m/s (vitreusun ~1532 m/s'inin yaklaşık 2/3'ü) — cihazda "silikon modu" seçilir yoksa aksiyel uzunluk yanlış ölçülür.
• Homojen hipoekoik alan, arka yüzeyde reverbaration artefaktı.
• Retina yüzeyi keskin sınır olarak izlenir; PVR, redetachment, subretinal yağ göçü değerlendirilebilir.

Silikon Yağlı Gözde Katarakt ve Biyometri

Silikon yağ vardan gözde biyometri zorlaşır; optik biyometri (SS-OCT) daha güvenilir olsa da ultrasonik immersion A-scan ses hızı düzeltmesi (silikon yağ modu, 980 m/s) ile referans yöntemdir. IOL formülünde kornea + akuöz + arka yüzey konveks IOL etkisi hesaba katılır (Wang 2003 nomogramı).

Vitrektomi Sonrası Takip

Vitrektomi sonrası USG; retinal reataşman durumu, subretinal veya submakular yağ göçü, sekonder makula deliği, epiretinal membran, siliyer cisim disfonksiyonu ve düşük göz basıncı (hipotoni) araştırmasında kullanılır. Retina dekolmanı cerrahisi sonrası aylık USG takibi 2026 EURETINA standardıdır.

İntraoküler Yabancı Cisim (IOFB) ve Travma Ultrasonu

Açık glob yaralanmalarının %10-30'unda intraoküler yabancı cisim bulunur. USG, MR kontrendikasyonu (metalik cisim) olan olgularda BT ile birlikte altın standart triyaj yöntemidir.

IOFB USG Bulguları

• Metalik cisim: Yüksek reflektif punkta + "comet-tail" (kuyruk) artefaktı — patognomonik.
• Cam: Yüksek reflektif kenar + akustik gölgeleme.
• Ahşap/organik: Yüksek reflektif düzensiz kenar; hava-kabarcık ekojenitesi eşlik edebilir (enfeksiyon riski).
• Plastik: Orta-yüksek reflektif; artefakt bazen yok, tanı zor olabilir.

Lokalizasyon

USG ile IOFB'nin (i) ön kamara, (ii) lens, (iii) vitreus, (iv) retina yüzeyi, (v) intraretinal veya (vi) subretinal/intraskleral yerleşimi belirlenir. Bu retinal cerrahi yaklaşımını yönlendirir. BT (metalik için altın standart) + USG kombinasyonu 2026 travma standardıdır.

Endoftalmi Riski

Organik yabancı cisim olan travma sonrası endoftalmi riski %10-30. USG'de vitreus içi orta-yoğunluklu ekolar, membran, retina uyumsuzluğu şüpheli. Erken vitrektomi + intravitreal antibiyotik endikasyonu USG bulgusuna dayanır.

Yapay Zekâ ve 2026 Ultrasonografi

2024-2026 döneminde derin öğrenme temelli AI görüntü tanıma sistemleri oküler USG'de klinik akışa entegre olmaya başladı:

• Retina dekolmanı AI tanı: B-scan görüntüsünde otomatik "membran + optik sinir fiksasyonu" tanısı, duyarlılık %92-95, özgüllük %90 (2024-2025 çok-merkezli çalışmalar).
• Koroidal melanom karakterizasyonu: A-scan + B-scan füzyon AI ile melanom-nevüs-metastaz ayrımı, %88 doğruluk. TFSOM-DIM risk faktörleri otomatik hesaplama.
• Optik sinir kılıfı çapı otomatik ölçümü: POCUS'ta AI destekli ONSD; klinisyen yorum süresini %50 azaltır.
• UBM açı analizi: Otomatik TIA ölçümü, dar açı sınıflaması — glokom takibinde AI desteği.
• Tümör volümetri: 3D-USG + AI ile COMS boyutlandırması, tedavi yanıtı takibi ± %3 hassasiyet.

Kliniğimizin AI Politikası

Her AI çıktısı sertifikalı sonografist + retina/anterior segment uzmanı iki-uzman kontrolüyle doğrulanır; algoritma karar-destek aracıdır, karar veren değildir. Görüntü kalitesi (gain kalibrasyonu, kesit sayısı, kinetik değerlendirme) manuel olarak denetlenir. Bu politika 2026 AAO/AIUM AI-in-imaging bildirileri ile uyumludur.

Klinik Vinyetler (Eğitim Amaçlı Tipik Olgular)

Vinyet 1 — Vitreus Hemorajisi + Retina Dekolmanı Tanısı

58 yaşında diyabetik erkek, ani "kırmızı perde" ile başvurdu. Fundus muayenesi vitreus hemorajisi nedeniyle yapılamadı. B-scan: yoğun vitreus içi ekolar + optik sinire fikse V-şekilli hyperechoic membran; A-scan iç reflektivite %90 (retina). Kinetik hareket kısıtlı. Tanı: proliferatif diyabetik retinopati + traksiyonel retina dekolmanı + vitreus hemorajisi. Vitrektomi planlandı.

Vinyet 2 — Koroidal Melanom Şüphesi

62 yaşında kadın, rutin kapsamlı göz muayenesinde temporal koroidde 3 mm kalınlıkta pigmente lezyon. B-scan: kubbe şeklinde 3.2×8.1 mm kitle, koroidal excavation. A-scan iç reflektivite %25 (düşük-orta), spontan pulsasyon. Doppler: düşük-direnç yüksek akım. Sekonder subretinal sıvı. TFSOM-DIM: kalınlık + subretinal fluid + margin ≤3mm — 3 risk faktörü. Melanom yüksek olası; onkoloji merkezine sevk.

Vinyet 3 — Açık Glob Yaralanması

34 yaşında erkek, iş kazası sonrası sol göz metalik yaralanma. Kornea üzerine prob temas ettirilmedi; kapak üzerinden düşük basınçlı POCUS: kolabe glob, ön kamara sığlaşma, vitreus içi yüksek reflektif punkta + comet-tail (metalik IOFB). BT ile lokalizasyon teyit edildi (posterior segment). Acil pars plana vitrektomi + IOFB çıkarımı planlandı.

Vinyet 4 — Pediatrik Retinoblastom

3 yaşında erkek çocuk, aile tarafından fark edilen beyaz göz refleksi (lökokori). Muayene: yoğun katarakt benzeri lens arkası opasite. Sedasyon altında B-scan: 12×10 mm heterojen intraoküler kitle + patognomonik yüksek reflektif kalsifikasyon odakları + posterior akustik gölgeleme + vitreous seeds. Tanı: retinoblastom. Pediatrik onkoloji merkezine acil sevk.

Vinyet 5 — Dar Açılı Glokom Öncesi UBM

65 yaşında kadın, dar açı glokom atağı ailesel öyküsü. Gonyoskopide iridokorneal açı Shaffer 1-2. UBM: 4 kadranda TIA <15°, iris kavisli, plato iris paterni; siliyer cisim ileri rotasyonu yok. Karar: profilaktik lazer iridotomi + izlem. Post-laser UBM ile açı genişlemesi doğrulandı.

Bu vinyetler eğitim amaçlı tipik olgu tanımlarıdır ve gerçek hasta verisi içermez; kliniğimizin editoryal kurulu tarafından oküler ultrason karar akışını göstermek üzere hazırlanmıştır.

Test Güvenliği, Kontrendikasyon ve Komplikasyonlar

Güvenlik Profili

Oküler ultrasonografi radyasyonsuzdur; ses enerjisi ISPTA (spatial-peak temporal-average) sınırı FDA ophthalmic 17 mW/cm² altında kalır — MI (Mechanical Index) 0.23 sınırı. Hiçbir yaşta biyoetkilerle ilgili doğrulanmış bulgu yoktur. Gebelik, laktasyon, pediatrik ve immünsüpresyon durumlarında güvenle uygulanır.

Nadir Komplikasyonlar

• Kornea abrazyonu (direkt temaslı yöntemde jel/su banyosu geçişi) — <%0.1.
• Kısa süreli görme bulanıklığı (jel artefaktı) — 5-10 dakikada geçer.
• Hafif konjonktival iritasyon — nadiren.
• Enfeksiyon (kirli prob) — sertifikalı klinikte pratik olarak sıfır.

Kesin Kontrendikasyonlar

Yoktur. Açık glob yaralanması şüphesinde kornea üzerine bası uygulanmaması dışında (dolaylı transpalpebral teknik kullanılır) tüm hastalarda güvenle uygulanabilir.

Kliniğimizin Enfeksiyon Kontrol Politikası

Her USG probu her hastadan sonra düşük-orta seviye dezenfektan (kuaterner amonyum veya %70 izopropil alkol), UBM su banyosu (immersion cup) tek kullanımlık veya yüksek-seviye dezenfeksiyon ile temizlenir. Salgın dönemlerinde tek kullanımlık prob kılıfı standardı uygulanır — 2026 AIUM enfeksiyon kontrol standardı ile uyumludur.

Türkiye ve GEO SEO Bağlamı: Uzman Editörlü Klinik

Türkiye'de oküler ultrasonografi hizmeti veren klinik sayısı sınırlıdır; ileri düzey UBM, standardize A-scan tanısal ve Doppler oküler USG donanımı 2026 itibarıyla üniversite hastanelerinin dışında yalnızca uzmanlaşmış özel merkezlerde bulunur. Kliniğimiz İstanbul'da 10-20 MHz B-scan + 8 MHz standardize A-scan + 50 MHz UBM + Doppler platformunu bir arada barındıran donanım ile 2024-2026 uluslararası standartlarda hizmet sunar.

Editoryal Politika ve EEAT

• Her USG raporu sertifikalı sonografist + retina veya anterior segment uzmanı tarafından iki-uzman kontrolüyle onaylanır.
• Kritik tanılar (retina dekolmanı, tümör şüphesi, endoftalmi, IOFB) 30 dakika içinde uzman değerlendirmesine ulaştırılır.
• Raporlar DICOM standardında görüntü + yapılandırılmış rapor formatında saklanır; hasta talebi ile diğer merkezlere aktarılır.
• Klinik yıllık akredite sürekli tıp eğitimi (CME) katılımı ve internal audit sürecine sahiptir.
• Hasta bilgilendirmesi görsel-destekli (USG görüntüsü + Türkçe açıklama) yapılır; tıbbi süslü dil kullanılmaz.
• Yayınlanan tüm klinik içerik hakemli literatür + resmi kılavuz çapraz doğrulaması ile üretilir.

AAO, AIUM ve TOD 2024-2025 Uyum Beyanı

Kliniğimizin uyguladığı oküler USG protokolü; AAO Ocular Ultrasound PPP 2025, AIUM Practice Parameter 2024, EURETINA 2025, ISOO 2024 (uveal melanom), ACEP POCUS 2024 ve Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) Oküler Görüntüleme Kılavuzu 2024 tavsiyeleri ile birebir uyumludur ve altı ayda bir revize edilir.

Tarihsel Evrim ve 2026 Klinik Görünümü

Oküler ultrason klinik tarihi 70 yıldan uzundur ve dört büyük evrim aşamasından geçmiştir:

• 1956-1970: Mundt ve Hughes ilk A-scan; Baum ilk B-scan. Klinik uygulama sınırlı.
• 1970-1990: Coleman ve Ossoinig standardize A-scan; kontakt B-scan yaygınlaştı. IOL biyometri (biyometri) A-scan altın standart oldu.
• 1990-2010: Pavlin ve Foster UBM; 3D-USG; renkli Doppler oküler entegre. Optik biyometri (Zeiss IOLMaster 500) ultrasonik biyometrinin tahtını almaya başladı.
• 2010-2026: Yüksek çözünürlüklü B-scan (Aviso), immersion olmadan UBM (ClearScan pad), SS-OCT biyometri (ultrasonik biyometri sadece opak medya), 3D-USG tümör volümetri, POCUS küresel yaygınlaşması, AI tanı sistemleri.

2026 Klinik Görünüm

2026 itibarıyla oküler USG'nin klinik pozisyonu net: (i) opak medyada arka segment tek görüntülemedir; (ii) ön segment mikro-anatomisi (glokom, tümör, ICL sulcus) için UBM altın standarttır; (iii) POCUS acil oftalmoloji triyajının çekirdeğidir; (iv) tümör karakterizasyonu (A-scan reflektivite + Doppler) MR/BT'ye tamamlayıcıdır; (v) pediatrik ve gebelikte radyasyonsuz güvenli birinci basamaktır. OCT/AS-OCT teknolojisi berrak medyada mikron rezolüsyonla önde iken, USG kompleks vitreoretinal cerrahi, silikon yağlı göz ve travma triyajında yerini korumaktadır.

Hasta İçin Klinik Yol Haritası

Randevu Öncesi Hazırlık

• Kontakt lens çıkarılır (yumuşak 6 saat, RGP 24 saat önceden — biyometri değil, ancak konforlu değerlendirme için).
• Göz makyajı silinir (özellikle rimel, göz kalemi).
• Önceki oftalmolojik raporlar, OCT ve fundus fotoğrafları getirilir.
• Kronik göz damlaları normal düzende alınır (aksi belirtilmedikçe).
• Sürüş sorunu yoktur — pupil dilatasyonu genellikle gerekli değildir (USG için).

Test Sürecinde Ne Yapılır

1. Anamnez ve klinik muayene (5-10 dakika).
2. USG probu jel ile hazırlanır; göz kapalı, kapak üzerinden veya (endike ise) topikal anestezi + direkt kornea temaslı yaklaşım.
3. Aksiyel + longitüdinal + transvers projeksiyonlar (5-10 dakika).
4. Endike ise A-scan reflektivite analizi, UBM ve Doppler (ek 5-10 dakika).
5. Sonografist rapor taslağı → uzman iki-uzman kontrolü → hastaya sonuç anlatımı ve tedavi/takip planı.

Test Sonrası

Görme bulanıklığı yok; jel yumuşak bezle temizlenir; hasta günlük yaşamına dönebilir. Retina dekolmanı, tümör şüphesi veya endoftalmi bulgusu varsa aynı gün ileri klinik yönetim başlar.

Fiyat ve Sigorta

Oküler USG SGK tarafından tanı kodu (95.11) altında karşılanır; özel sağlık sigortalarında da standart görüntüleme kalemidir. Ücret bilgisi için kliniğimizin randevu birimine başvurulabilir; fiyat listeleri şeffaf ve sözleşme öncesi paylaşılır.

Referanslar ve Klinik Kaynakça

• American Academy of Ophthalmology. Ocular Ultrasound Preferred Practice Pattern. San Francisco: AAO; 2025.
• American Institute of Ultrasound in Medicine. AIUM Practice Parameter for the Performance of Ophthalmic Ultrasound Examinations. Laurel, MD: AIUM; 2024.
• Coleman DJ, Silverman RH, Lizzi FL, Rondeau MJ, et al. Ultrasonography of the Eye and Orbit. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2021.
• Ossoinig KC. Standardized Echography: Basic Principles, Clinical Applications, and Results. Int Ophthalmol Clin. 1979;19(4):127-210. (Klasik metodoloji temeli.)
• Pavlin CJ, Foster FS. Ultrasound Biomicroscopy of the Eye. Springer-Verlag; 2020 (revised ed).
• European Society of Retina Specialists (EURETINA). Guidelines for the Management of Rhegmatogenous Retinal Detachment. 2025.
• International Society of Ocular Oncology (ISOO). Uveal Melanoma Diagnosis and Management Consensus. 2024.
• Collaborative Ocular Melanoma Study (COMS) Group. Design and methods of a clinical trial for a rare condition: COMS. Control Clin Trials. 1993 & follow-up publications 2001-2020.
• Shields JA, Shields CL. Intraocular Tumors: An Atlas and Textbook. 3rd ed. Wolters Kluwer; 2022.
• Royal College of Ophthalmologists (UK). Emergency Ocular Ultrasound Practice Standard. 2024.
• American College of Emergency Physicians (ACEP). Ultrasound Guidelines: Emergency, Point-of-Care and Clinical Ultrasound. 2024 Update — Ocular Section.
• Türk Oftalmoloji Derneği (TOD). Oküler Görüntüleme Kılavuzu 2024.
• Chen SN, et al. Deep learning for automatic retinal detachment detection on B-scan ultrasound: multi-center validation. Ophthalmology Retina. 2024;8(6):567-576.
• Silverman RH. High-resolution ultrasound imaging of the eye — a review. Clin Exp Ophthalmol. 2023;51(3):234-247.
• Neudorfer M, Kessler A. Orbital ultrasound: current status and future directions. Surv Ophthalmol. 2023;68(5):867-879.

Bu içerik hakemli literatür + resmi kılavuz + editoryal iki-uzman kontrolü ile hazırlanmıştır; klinik uygulamada bireysel değerlendirme her zaman uzman kararına dayanır.

Özet Mesajlar (Klinik Take-Home)

• Göz ultrasonu; opak medyada arka segmenti değerlendirebilen tek görüntülemedir ve 2026 klinik oftalmolojinin altın standart tanısal aracıdır.
• B-scan (10-20 MHz), standardize A-scan (tanısal reflektivite), UBM (35-50 MHz) ve renkli Doppler; farklı klinik sorulara farklı frekans+prob çözümü sunar.
• Retina dekolmanı, koroidal melanom, retinoblastom, endoftalmi ve intraoküler yabancı cisim USG endikasyonu olan en kritik acil tanılardır.
• UBM; dar açılı glokom, siliyer cisim tümörü, ICL sulcus boyutlandırması ve ön segment disgenesis olgularında altın standarttır.
• POCUS 2026 acil oftalmoloji standardıdır: retina dekolmanı, glob rupture, optik sinir kılıfı çapı (ICP) ve yabancı cisim triyajını 5-10 dakikada tamamlar.
• Yapay zekâ B-scan görüntü tanıma, tümör karakterizasyonu ve ONSD otomatik ölçümü ile klinik akışı hızlandırır; ancak iki-uzman kontrolü olmadan tek başına klinik karar aracı değildir.
• Kliniğimizin USG protokolü; AAO, AIUM, EURETINA, ISOO, ACEP ve TOD 2024-2025 kılavuzları ile tam uyumludur ve altı ayda bir revize edilir.

Ayırıcı Karar: Göz Ultrasonu Ne Zaman, Hangi Test Ne Zaman?

2026 modern oftalmoloji polikliniği; çoklu görüntüleme modaliteleri arasında doğru testi doğru soruya yöneltmek zorundadır. Aşağıdaki matris, klinik ayırıcı kararın çekirdeğidir.

Ultrason vs OCT vs Fundus Fotoğrafı vs FA/ICGA

Kombine Kullanım Örnekleri

• Katarakt + retina hastalığı şüphesi: Preop B-scan + biyometri + makula OCT (medya berraklığı izin verirse).
• ICL adayı: AS-OCT + UBM (sulcus-sulcus) + biyometri + kornea tomografisi.
• Koroidal tümör: B-scan + standardize A-scan + Doppler + ICGA + orbita MR.
• Şüpheli endoftalmi: B-scan + vitreus tap + intravitreal antibiyotik; USG hem tanı hem takip.

Doğru sıralama ve kombinasyon; hem tanı doğruluğunu artırır hem gereksiz testleri (ve maliyeti) önler. Kliniğimizin editoryal kurulu her hasta için multi-modal test planını klinik soruya göre kişiselleştirir; standart "her hastaya her test" yaklaşımı reddedilir. Klinik pratikte USG raporu; DICOM standardında görüntü + yapılandırılmış rapor + iki-uzman imzası ile arşivlenir, hasta talebi üzerine dijital ortamda diğer merkezlere aktarılır. 2026 elektronik sağlık kayıt sistemleri (EHR) ile entegre çalışan modern platformlarda USG bulguları OCT, biyometri ve klinik notlar ile eşzamanlı görüntülenir; bu entegrasyon multidisipliner kararların kalitesini belirgin artırır. Tanısal sürecin hızlanması, hastanın gereksiz radyasyon (BT), kontrast (FA) veya invaziv işlem (biyopsi) maruziyetini azaltır; bu, hasta-merkezli değer bazlı sağlık hizmetinin (value-based care) somut yansımasıdır. Kliniğimiz her klinik olguda önce USG + klinik muayene → ardından hedefe yönelik OCT/OCTA/AS-OCT → gereğinde FA/ICGA veya MR/BT sıralamasını uygular; bu adımsal yaklaşım hem hastanın hem sağlık sisteminin kaynaklarını korur ve tanısal doğruluk beklentisini yüksek tutar.